Emirdağ kökenli Belçikalı gazeteciler Kazakistan’daki Kurultay seçimlerini yerinde takip etti

DÜNYA

ASTANA-Kadir DURAN - Emirdağ kökenli Belçikalı gazeteciler Kadir Duran ve Derya Soysal, Kazakistan’da 23 Ağustos’ta gerçekleştirilen yeni tek kamaralı parlamento Kurultay’ın ilk milletvekili seçimlerini uluslararası gözlemci olarak yerinde takip etti.

Kazakistan’da yeni anayasal düzenin yürürlüğe girmesinin ardından gerçekleştirilen seçim, Senato ve Meclis’ten oluşan iki kamaralı parlamenter yapının sona ermesi ve tek kamaralı Kurultay sistemine geçilmesi açısından ülkenin siyasi tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

Bruxelles Korner Genel Yayın Yönetmeni Kadir Duran, Liliya Geisler ve Derya Soysal’dan oluşan gazeteci heyeti, seçim sürecini Astana ve çevresindeki çeşitli sandık merkezlerinde gözlemledi.

Heyetin Kazakistan programı, Kazakistan Cumhuriyeti’nin Belçika, Lüksemburg, Avrupa Birliği ve NATO nezdindeki Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçisi Roman Vassilenko ve ekibinin davet ve desteğiyle gerçekleştirildi.

Duran, program kapsamında Belçika devletini temsil eden resmi bir görevli olarak değil, uluslararası gazeteci ve seçim gözlemcisi sıfatıyla yer aldı.

Seçim öncesi bilgilendirme toplantılarına katıldılar

Uluslararası gözlem programı seçim günüyle sınırlı kalmadı.

Gazeteciler, diplomatlar, uzmanlar ve uluslararası gözlemciler için düzenlenen toplantılarda yeni anayasal sistem, Kurultay’ın yetkileri, seçim mevzuatı, ekonomik çeşitlenme, yapay zeka, insan kaynağı ve Kazakistan’ın değişen Avrasya dengelerindeki konumu ele alındı.

Heyet ayrıca Astana’daki Bayterek Anıtı, Kazakistan Ulusal Müzesi ve Alem.AI teknoloji merkezini ziyaret etti.

Söz konusu programlarda Kazakistan’ın tarihi mirası ile modernleşme hedeflerinin nasıl bir arada ele alındığına ilişkin sunumlar gerçekleştirildi.

Duran, Kazak televizyonlarına değerlendirmelerde bulundu

Seçimleri Astana’da takip eden Kadir Duran, çeşitli Kazak televizyon kanallarına verdiği röportajlarda Kurultay seçimlerinin ülkenin siyasi geleceği açısından önemine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Duran, kadınlar, gençler ve engelli bireylerin yeni seçim sistemi içerisinde temsil edilmesine yönelik düzenlemeye dikkati çekerek, farklı toplumsal kesimlerin parlamentoda yer almasının siyasi hayata katkı sağlayabileceğini ifade etti.

Kazakistan Merkez Seçim Komisyonunun verilerine göre kadınlar, gençler ve engelli bireylerin aday listelerindeki toplam oranı yüzde 43,9 olarak gerçekleşti.

Duran, Kazakistan’ın genç nüfusunun ülkenin siyasi, ekonomik ve teknolojik dönüşümünde önemli rol üstlenebileceğini belirterek, “Kazakistan, ülkenin siyasal, ekonomik ve teknolojik dönüşümüne katkıda bulunabilecek yeni bir kuşağa güvenebilir. İlk Kurultay seçimiyle birlikte Kazakistan’ın milli tarihinde yeni bir sayfa açılıyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Seçim kampanyasının görünürlüğü soruldu

Duran, Merkez Seçim Komisyonu tarafından yabancı gazetecilere yönelik düzenlenen bilgilendirme toplantısında Astana’daki seçim kampanyasının neden sınırlı görünürlükte olduğu konusunda soru yöneltti.

Komisyon temsilcileri, ülke genelinde siyasi partilerin kullanımına yaklaşık 12 bin açık hava reklam alanı ayrıldığını, bu alanların kullanımının ise partilerin iletişim stratejileri ve kampanya bütçeleriyle bağlantılı olduğunu belirtti.

Astana’daki aday afişlerinin Belçika’ya kıyasla daha sınırlı olmasının nedenleri de seçim sistemi üzerinden ele alındı.

Kazakistan’da seçmenler liste içerisindeki belirli bir adaya tercih oyu vermedi. Ülke genelinin tek seçim çevresi kabul edildiği nispi temsil sisteminde seçmenler doğrudan adaylara değil siyasi partilere oy verdi.

Bu nedenle seçim kampanyalarında adayların kişisel tanıtımlarından ziyade siyasi partilerin isimleri, amblemleri ve programları öne çıktı.

Kazakistan-Avrupa ilişkileri de gündeme geldi

Duran, seçimlerin Kazakistan ile Avrupa arasındaki ilişkilere olası etkisini de Merkez Seçim Komisyonu toplantısında gündeme getirdi.

Komisyon temsilcileri, görevlerinin seçimlerin hukuka uygun şekilde gerçekleştirilmesini ve seçim sürecinin güvenilirliğini sağlamak olduğunu, dış politika ve uluslararası ortaklıkların yönünün ise siyasi kurumların yetki alanında bulunduğunu belirtti.

Kazakistan, Avrupa açısından enerji, uranyum, kritik hammaddeler, Hazar geçişli ulaştırma güzergahları ve Orta Koridor bakımından stratejik önem taşıyor.

Avrupa Birliği ile Kazakistan arasındaki ekonomik ve ticari ilişkilerin yanı sıra Belçika ile yatırım, lojistik, yapay zeka, teknoloji ve akademik işbirliği alanlarında temaslar yürütülüyor.

Duran, Kazakistan-Avrupa ilişkilerine ilişkin değerlendirmesinde, “Avrupa’nın istikrarlı, güvenilir ve dünyaya açık bir Kazakistan’a ihtiyacı var. Ancak kalıcı bir stratejik ortaklık; güçlü kurumlar, hukuki güvenlik ve sürekli siyasal diyalog üzerine kurulmalıdır.” ifadelerini kullandı.

Sandık merkezlerinde gözlem yaptılar

Seçim günü uluslararası gözlemciler ve yabancı gazeteciler gruplar halinde Astana ve çevresindeki farklı oy verme merkezlerini ziyaret etti.

Bruxelles Korner heyeti, Astana Çocuk Sarayı’ndaki 50 numaralı, Milli Kütüphanedeki 129 numaralı, Taitobe’deki 751 numaralı, Astana Operası’ndaki 228 numaralı ve Kosshy’deki 3 numaralı okulda kurulan 743 numaralı sandıkta seçim işlemlerini takip etti.

Heyetin ziyaret ettiği merkezlerde oy verme işlemlerinin sakin ve düzenli şekilde sürdüğü gözlemlendi. Sandık komisyonu üyeleri, uluslararası heyetlere seçim prosedürleri hakkında bilgi verdi ve yöneltilen soruları yanıtladı.

Öte yandan birkaç sandık merkezindeki gözlemin Kazakistan genelindeki seçim süreci hakkında tek başına kesin değerlendirme yapmak için yeterli olmadığı belirtildi. Kapsamlı bir seçim değerlendirmesinde kampanya koşulları, medyaya erişim, siyasi çoğulculuk, oy sayımı ve itiraz süreçlerinin de dikkate alınması gerektiği ifade edildi.

777 uluslararası gözlemci akredite edildi

Kazakistan Merkez Seçim Komisyonunun verdiği bilgilere göre seçimler için 42 ülke ve 30 uluslararası kuruluştan toplam 777 uluslararası gözlemci akredite edildi.

Bağımsız Devletler Topluluğu gözlem heyetinde 190 kişi yer aldı. Heyet, Kazakistan’ın 14 bölgesinde ve yurt dışında kurulan çeşitli sandıklarda seçim sürecini takip etti.

Türk Devletleri Teşkilatı ve diğer uluslararası kuruluşların temsilcileri de seçim günü sandık merkezlerinde gözlem gerçekleştirdi.

İlk değerlendirmelerde oy verme işlemlerinin sakinliği ve teknik organizasyonun düzenli yürütülmesi öne çıktı. Ancak seçim günü yapılan ilk gözlemler ile seçim sürecinin tamamına ilişkin kapsamlı değerlendirmelerin birbirinden ayrılması gerektiğine dikkat çekildi.

Adilet Partisi seçimleri açık farkla önde tamamladı

Kazakistan Merkez Seçim Komisyonunun açıkladığı ön sonuçlara göre Adilet Partisi yüzde 71,17 oyla seçimleri ilk sırada tamamladı.

Partilerin oy oranları şöyle gerçekleşti:

Adilet: yüzde 71,17

Auyl: yüzde 6,26

Respublica: yüzde 5,56

Ak Jol: yüzde 5,21

Ulusal Sosyal Demokrat Parti: yüzde 5,11

Kazakistan Halk Partisi: yüzde 3,11

Baitaq: yüzde 1,07

“Hiçbirine” seçeneğine verilen oyların oranı ise yüzde 2,51 oldu.

Yüzde 5 seçim barajını aşan beş siyasi parti yeni Kurultay’da temsil edilme hakkı kazandı.

Ön verilere göre seçimlere katılım yaklaşık yüzde 73,8 olarak gerçekleşirken, 9,35 milyondan fazla seçmen oy kullandı.

Yeni Kurultay’ın performansı reform sürecinin önemli göstergelerinden olacak

Kazakistan’da tek kamaralı Kurultay’ın ilk seçimi, ülkenin siyasi sisteminde yeni bir dönemi başlatırken, yeni parlamentonun toplumun farklı kesimlerini ne ölçüde temsil edeceği ve yürütme üzerindeki denetim mekanizmalarını nasıl kullanacağı önem taşıyor.

Yeni sistemle yasama sürecinin sadeleştirilmesi ve devlet kurumlarının daha etkin çalışması hedeflenirken, reformların başarısının yalnızca seçimlerin teknik açıdan düzenli gerçekleştirilmesi ve katılım oranıyla değerlendirilmemesi gerektiği belirtiliyor.

Emirdağ kökenli gazeteciler Kadir Duran ve Derya Soysal’ın seçimleri yerinde takip etmesi, Avrupa’daki Türk basınının Orta Asya’daki siyasi ve kurumsal gelişmelere yönelik ilgisinin de göstergesi oldu.

Kazakistan’ın çok yönlü dış politika anlayışını sürdürürken Avrupa ile ilişkilerini geliştirmeye çalıştığı bir dönemde gerçekleştirilen Kurultay seçimleri, ülkenin yeni siyasi yapısının önümüzdeki dönemde nasıl şekilleneceğine ilişkin önemli bir gösterge olarak değerlendiriliyor.