Kazakistan, yeni anayasa için sandık başında

DÜNYA

Kazakistan’da ülkenin siyasi geleceğini şekillendirecek anayasa referandumu öncesinde ve sırasında düzenlenen uluslararası basın programında yetkililer ve gözlemciler sürece ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Yetkililer referandumu ülkenin modern tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak tanımlarken, uluslararası gözlemciler sürecin şeffaf ve düzenli şekilde yürütüldüğünü ifade etti.

Referandum Öncesi Uluslararası Basın Brifingi

14 Mart 2026 sabahı, referandumdan bir gün önce Kazakistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Arman Issetov, başkent Astana’daki Dışişleri Bakanlığı’nda uluslararası gazetecilere yönelik bir basın toplantısı düzenledi. Referandumu izlemek üzere ülkeye gelen yabancı basın mensupları için organize edilen program kapsamında yapılan toplantıda Issetov, referandumun Kazakistan’ın siyasi gelişimi açısından tarihi bir adım olduğunu vurguladı.

Issetov konuşmasında, “Sizi Kazakistan’da, ülkemiz için son derece önemli bir olay olan yeni anayasa taslağına ilişkin ulusal referandum sürecinde ağırlamaktan memnuniyet duyuyorum” ifadelerini kullandı.

Yetkililer, 15 Mart’ta gerçekleştirilen referandumun ülkenin siyasi gelişiminde yeni bir aşamayı temsil ettiğini belirtti.

Tokayev Döneminde Artan Uluslararası Prestij

Issetov konuşmasında, Kazakistan’ın bağımsızlığından bu yana geçen dönemde önemli kazanımlar elde ettiğini hatırlattı. Ülkenin bağımsız devlet kurumlarını inşa ettiğini ve sürdürülebilir kalkınmanın temellerini attığını ifade eden Issetov, özellikle Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev döneminde Kazakistan’ın uluslararası alandaki prestijinin önemli ölçüde arttığını vurguladı.

Ekonomik kalkınma ve insan sermayesine yapılan yatırımların da altını çizen Issetov, Kazakistan’ın ekonomisini çeşitlendirmeye yönelik politikalar yürüttüğünü ve eğitim ile bilime büyük önem verdiğini söyledi.

Ekonomik Güç Vurgusu

Yetkililer, referandum sürecine ekonomik açıdan güçlü bir konumda girildiğini de ifade etti. Verilen bilgilere göre Kazakistan’ın gayrisafi yurt içi hasılası geçen yıl 306 milyar dolara ulaşarak ülkeyi dünyanın en büyük 50 ekonomisi arasına taşıdı.

Uluslararası finans kuruluşlarının tahminlerine göre, ülke ekonomisinin bu yıl sonunda 320 milyar dolara ulaşması bekleniyor.

Issetov ayrıca Kazakistan’ın altın rezervlerinin 74 milyar dolar, toplam finansal rezervlerinin ise 139 milyar dolar seviyesinde olduğunu açıkladı.

Yeni Anayasa Süreci

Yetkililere göre anayasa reformu, Cumhurbaşkanı Tokayev’in başlattığı daha geniş kapsamlı siyasi dönüşüm programının bir parçası.

Başlangıçta parlamenter reformlarla sınırlı olması planlanan değişiklik sürecinin, altı ay süren kamu tartışmaları sonucunda çok daha kapsamlı bir anayasal yeniden yapılandırmaya dönüştüğü belirtildi.

Yeni anayasa taslağının hazırlanması için 130 üyeli Anayasa Komisyonu oluşturuldu. Komisyonun devletin dijital platformları olan eGov ve eOtinish üzerinden vatandaşlardan gelen 12 binden fazla öneriyi değerlendirdiği açıklandı.

Yetkililer, taslak anayasanın mevcut anayasanın yaklaşık yüzde 84’ünü kapsayan değişiklikler içerdiğini belirtti.

İnsan Hakları Ön Planda

Yeni anayasa taslağının en dikkat çekici yönlerinden birinin insan haklarına verilen önem olduğu ifade edildi. Taslak metinde “insan hayatı, hakları ve özgürlüklerinin en yüksek değer” olarak tanımlandığı vurgulandı.

Anayasanın yaklaşık üçte birinin, yani 30 maddesinin, doğrudan hak ve özgürlüklere ayrıldığı belirtildi.

Issetov, reformun temel felsefesini şu sözlerle özetledi:

“Devlet birey için vardır, birey devlet için değil.”

Taslak ayrıca kişisel verilerin korunması, dijital haklar ve adil yargılanma güvenceleri gibi yeni düzenlemeleri de içeriyor.

Yeni Kurumsal Yapı

Yeni anayasa ile güçlü bir parlamento, etkin bir hükümet ve bağımsız bir yargı sistemi oluşturulmasının hedeflendiği belirtildi.

Reform kapsamında ayrıca Kurultay gibi danışma mekanizmalarının rolünün genişletilmesi ve devlet ile toplum arasındaki iletişimi güçlendirmek amacıyla Halk Kenesi (Halyk Kenesi) adlı yeni bir danışma organının oluşturulması planlanıyor.

Uluslararası Gözlem ve Yoğun İlgi

Referandum uluslararası toplum tarafından da yakından takip edildi. Kazakistan Dışişleri Bakanlığı’na göre referandumu izlemek üzere 359 uluslararası gözlemci ve 206 yabancı gazeteci akredite edildi.

Yurt dışında yaşayan Kazak vatandaşlarının oy kullanabilmesi için 54 ülkedeki diplomatik temsilciliklerde 71 sandık komisyonu kuruldu.

Uluslararası Kuruluşlardan Brifingler

Referandum sürecinde 15–16 Mart tarihlerinde Astana’da uluslararası gözlemciler için kapsamlı bilgilendirme toplantıları düzenlendi. Programda Şanghay İşbirliği Örgütü, Türk Devletleri Teşkilatı, TÜRKPA, İslam İşbirliği Teşkilatı, CICA ve BDT Parlamenterler Asamblesi gibi çok sayıda bölgesel ve uluslararası kuruluşun temsilcileri yer aldı.

Gözlemcilerden Olumlu Değerlendirmeler

Şanghay İşbirliği Örgütü gözlem misyonu başkanı ve Genel Sekreter Yardımcısı Oleg Kopylov, referandum sürecinin iyi organize edildiğini söyledi.

Kopylov, sandık merkezlerinde engelli vatandaşlar için özel düzenlemeler yapıldığını ve teknik hazırlıkların yüksek profesyonellik düzeyinde gerçekleştirildiğini belirtti.

“İnsanların aileleri ve çocuklarıyla birlikte oy kullanmaya geldiğini gördük. Bu durum vatandaşların referanduma verdiği önemi gösteriyor” dedi.

“Süreç Sakin ve Düzenliydi”

Referandumu gözlemleyen isimlerden biri de insan boyutu uzmanı Büyükelçi Ismat Jahan oldu. Jahan, oy verme sürecinin sakin ve düzenli bir atmosferde gerçekleştiğini ifade etti.

Ailelerin çocuklarıyla birlikte sandığa gelmesinin dikkat çekici olduğunu söyleyen Jahan, seçim görevlilerinin süreci başarıyla yönettiğini belirtti.

Engelli vatandaşlar için yapılan düzenlemelerin de kapsayıcı bir seçim ortamı oluşturduğunu vurguladı.

Türk Devletlerinden Destek Mesajı

Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreter Yardımcısı Ömer Kocaman da referandum sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Kocaman, referandumun Kazakistan yasalarına ve uluslararası standartlara uygun şekilde gerçekleştirildiğini ifade ederek, toplumun tüm kesimlerinin sürece aktif şekilde katıldığını söyledi.

Kazakistan’ın reform sürecinin Türk dünyası açısından da önemli olduğunu belirten Kocaman, anayasa değişikliklerinin ülkenin yönetim kapasitesini güçlendireceğini ve yeni bir reform döneminin kapısını aralayacağını ifade etti.

Şeffaflık Vurgusu

Referandum sürecinin uluslararası gözlemciler tarafından yakından izlenmesi, yetkililere göre sürecin şeffaflığına katkı sağladı.

Gözlemciler ve denetçilerin sandık merkezlerinde bulunması, referandumun adil ve açık şekilde yürütüldüğüne dair güvence olarak değerlendirildi.

Yetkililer, yeni anayasanın kabul edilmesi halinde Kazakistan’ın “adil, güçlü, güvenli ve temiz bir devlet” vizyonuna doğru önemli bir adım atacağını ifade ediyor.

Haber: Derya Soysal