ASTANA, Kazakistan — 1 Ekim 2026 — Kazakistan Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev, Astana’da düzenlenen AI & Digital Bridge 2026 Uluslararası Forumunda yaptığı konuşmada yapay zekâyı ülkenin ekonomik ve teknolojik gündeminin merkezine yerleştirdi. Tokayev, sorumlu yapay zekâ geliştirilmesi, uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi, beşerî sermayeye yatırım yapılması ve yenilikçiliği engellemeden vatandaşları koruyacak dengeli bir düzenleyici çerçevenin oluşturulması çağrısında bulundu.
Konuşma, Kazakistan’ın mevcut dijital altyapısını daha geniş kapsamlı bir yapay zekâ ekonomisine dönüştürmeye çalıştığı bir dönemde gerçekleşti. Ülke, 2026’yı Dijitalleşme ve Yapay Zekâ Yılı ilan ederken, Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma Bakanlığı gibi özel bir kurumsal yapı oluşturdu ve yapay zekâ eğitimi, araştırma, girişimcilik ve dijital kamu hizmetleri alanındaki programlarını genişletiyor.
Tokayev daha önceki Ulusa Sesleniş konuşmasında da yapay zekâ için özel bir bakanlığın oluşturulması ve yapay zekânın ekonominin farklı sektörlerine kapsamlı şekilde entegre edilmesi çağrısında bulunmuştu.
Bu gelişmelerle birlikte AI & Digital Bridge 2026, Kazakistan’ın teknolojik hedeflerini uluslararası kamuoyuna sunduğu en önemli platformlardan biri haline geldi.
Kazakistan: Orta Asya’da Yapay Zekâ Merkezi Olma Yolunda
1-3 Ekim tarihleri arasında Astana’da düzenlenen AI & Digital Bridge 2026, teknoloji şirketlerini, girişimcileri, yatırımcıları, araştırmacıları, hükümet temsilcilerini ve çok sayıda uluslararası delegasyonu bir araya getiriyor.
Kazakistan hükümetine göre forum, bölgenin önde gelen teknoloji etkinliklerinden biri haline geldi. Önceki yedi organizasyonda 100’den fazla ülkeden 127 binden fazla katılımcı, 1.500’den fazla konuşmacı ve 600’den fazla startup platformda yer aldı. 2026 etkinliğinde ise 20 binden fazla katılımcı ile 100’den fazla teknoloji şirketinin yer alması bekleniyor.
2026 programı yalnızca geleneksel dijital dönüşüm tartışmalarıyla sınırlı değil. Programda yapay zekâ, fiziksel yapay zekâ ve robotik, hesaplama altyapısı, girişim sermayesi, uydu teknolojileri, yapay zekânın ticari uygulamaları, startup geliştirme, geleceğin meslekleri ve yaratıcı endüstriler gibi başlıklar bulunuyor.
Forum aynı zamanda Kazakistan genelinde gerçekleştirilen daha geniş kapsamlı AI MONTH girişiminin merkezinde yer alıyor.
Tokayev, AI & Digital Bridge’i “yenilikçi düşünceye, yaratıcılığa ve entelektüel potansiyele sahip insanları bir araya getiren” benzersiz bir platform olarak nitelendirdi.
Tokayev, Yapay Zekâ Tartışmasına Diplomatik Bir Perspektif Getiriyor
Tokayev’in teknoloji yaklaşımı, uzun yıllara dayanan uluslararası diplomasi kariyerinden de etkileniyor.
Cumhurbaşkanı olmadan önce Kazakistan Dışişleri Bakanı ve Başbakanı olarak görev yapan Tokayev, Birleşmiş Milletler bünyesinde de üst düzey görevler üstlendi. Diplomatik kariyerinin önemli bir bölümü Çin’deki görevleri ve Cenevre’deki Birleşmiş Milletler çalışmalarıyla şekillendi.
Bu diplomatik geçmiş, Astana’daki yapay zekâ konuşmasında da açık biçimde görüldü.
Tokayev, yapay zekâyı yalnızca ülkeler arasındaki teknolojik rekabet bağlamında ele almak yerine, tekrar tekrar uluslararası iş birliği, bilgi paylaşımı ve teknolojinin barışçıl kullanımı üzerinde durdu.
Cumhurbaşkanı konuşmasını Kazakça, Rusça ve İngilizce yaptı. Bu durum, hem forumun uluslararası niteliğini hem de Kazakistan’ın çok dilli diplomatik geleneğini yansıttı.
Tokayev açısından yapay zekâ artık yalnızca bir ekonomik sektör değil. Aynı zamanda giderek küresel uluslararası ilişkiler mimarisinin bir parçası haline geliyor.
“Hiçbir ülke potansiyelini tek başına tam olarak gerçekleştiremez,” dedi.
“Uluslararası bilgi alışverişine, ortak araştırmalara, yatırımlara, teknoloji iş birliğine ve yetenek geliştirmeye ihtiyacımız var.”
Bu mesaj, Cumhurbaşkanı’nın vizyonunun merkezinde yer alıyor: Kazakistan kendi yapay zekâ kapasitesini geliştirmek isterken küresel araştırma, yatırım ve teknoloji ağlarıyla güçlü bağlantılarını korumayı hedefliyor.
Kazakistan’ın Dijital Ekonomisi
Tokayev, ülkenin büyüyen dijital ekonomisini Kazakistan’ın dijital dönüşümün ilk aşamalarını geride bıraktığının bir göstergesi olarak gösterdi.
Cumhurbaşkanı, Kazakistan’ın BT hizmetleri ihracatının 1 milyar doları aştığını ve Kazak dijital çözümlerinin 100’den fazla ülkede kullanıldığını belirtti.
Bu dönüşüm uluslararası medya tarafından da giderek daha fazla takip ediliyor.
Ocak 2026’da Euronews, Kazakistan’ın 2025 yılında 1 milyar dolarlık BT hizmetleri ihracatına ulaştığını ve 2030 yılına kadar bir milyon vatandaşına yapay zekâ becerileri kazandırmayı hedeflediğini bildirdi.
Haberde ayrıca Astana’daki ALEM AI merkezi, ülkenin startup ekosistemi ve yapay zekâ hesaplama altyapısına yapılan yatırımlar da öne çıkarıldı.
BBC de Kazakistan’ın sağlık ve eğitim gibi alanlarda yapay zekâ uygulamalarını yaygınlaştırma ve uluslararası iş birlikleri geliştirme çabalarına dikkat çekti.
Beşerî Sermaye: Yapay Zekânın En Önemli Altyapısı
Veri merkezleri, hesaplama gücü ve gelişmiş algoritmalara yapılan yatırımlara rağmen Tokayev’in konuşmasındaki en güçlü temalardan biri beşerî sermayenin önemi oldu.
Cumhurbaşkanı, yalnızca teknolojik altyapının bir teknolojik sıçrama yaratmaya yetmeyeceğini vurguladı.
“Bilim insanları, mühendisler ve girişimciler olmadan teknolojik bir atılım mümkün değildir.”
Bu nedenle Kazakistan yalnızca hesaplama altyapısına değil, üniversitelere, araştırma kurumlarına ve yapay zekâ eğitimine de yatırım yapıyor.
Tokayev, kısa süre önce açılan Qazaq AI Research University’nin önemine özellikle dikkat çekti. Cumhurbaşkanına göre üniversitenin görevi yalnızca eğitim vermekle sınırlı kalmamalı; aynı zamanda sanayinin ve ekonominin gerçek ihtiyaçlarına cevap veren araştırmalar yürütmeli.
Kazakistan böylece yapay zekâ ekosisteminin kurumsal temellerini hızla oluşturmaya çalışıyor. Ülke, tek tek dijital projelerin ötesine geçerek hükümet, eğitim, araştırma, startup ekosistemi ve uluslararası iş birliğini kapsayan daha geniş bir ulusal strateji oluşturuyor.
Özel bir Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma Bakanlığı kurulması ve ardından Qazaq AI Research University’nin hayata geçirilmesi, Kazakistan’ın yapay zekâ yaklaşımında önemli bir değişime işaret ediyor.
Yeni araştırma girişimleri, yapay zekâ eğitim programları, hesaplama altyapısı ve uluslararası teknoloji ortaklıklarıyla birlikte bu gelişmeler, Kazakistan’ın kendisini Orta Asya’nın önde gelen yapay zekâ merkezlerinden biri olarak konumlandırma hedefini güçlendiriyor.
Bu dönüşüm özellikle önemli çünkü Kazakistan yapay zekâyı yalnızca bir teknoloji sektörü olarak görmüyor.
Ülke giderek yapay zekâyı ekonomik kalkınmanın, kamu yönetiminin, eğitimin, sanayinin ve bilimsel araştırmanın stratejik bir unsuru olarak ele alıyor.
Tokayev ayrıca AI+X modelini de öne çıkardı. Bu model yapay zekânın belirli sektörlere entegre edilmesini amaçlıyor:
sanayi,
enerji,
sağlık,
finans,
kamu yönetimi.
Daha geniş hedef ise gerçek ürün ve hizmetler geliştirebilecek uzmanlar yetiştirmek.
Yapay Zekâ İnsan Zekâsının Yerini Almamalı
Tokayev’in konuşmasındaki en dikkat çekici felsefi noktalardan biri, yapay zekânın insan gelişiminin bir aracı olması ve insanın entelektüel kapasitesinin yerine geçmemesi gerektiği yönündeki vurgusuydu.
“Yapay zekâ, insanın entelektüel yeteneklerinin yerine geçen bir unsur değil, öğrenme ve bilgi edinme sürecinde yardımcı bir araçtır.”
Bu yaklaşım, eğitimi Kazakistan’ın yapay zekâ stratejisinin merkezine yerleştiriyor.
Ülkenin 2030 yılına kadar bir milyon kişiye yapay zekâ becerileri kazandırma hedefi de bu yaklaşımın bir parçası.
Euronews, Kazakistan’ın bu hedefi ALEM AI, yeni eğitim programları ve AI-Sana gibi girişimlerle desteklediğini bildirdi.
Genç Nüfus ve Yeni Teknoloji Ekonomisi
Kazakistan’ın demografik yapısı da yapay zekâ hedeflerine ayrı bir boyut kazandırıyor.
Qazinform tarafından aktarılan verilere göre ülkede 5,8 milyondan fazla genç bulunuyor. Bu rakam nüfusun yaklaşık üçte birine karşılık geliyor.
Bu durum Kazakistan açısından teknoloji sektörü için önemli bir potansiyel insan kaynağı yaratırken, aynı zamanda eğitim sisteminin gençleri yapay zekânın şekillendirdiği yeni ekonomiye hazırlaması konusunda önemli bir sorumluluk oluşturuyor.
Tokayev konuşmasında doğrudan gençlere de seslendi:
“Genç yurttaşlarımızın bu fırsatlardan etkin biçimde yararlanmaları ve yapay zekâyı güvenle kullanabilen, aynı zamanda eleştirel düşünme becerilerine sahip eğitimli bireyler olarak gelişmeleri önemlidir.”
Bu mesaj yalnızca gençlere yapay zekâ uygulamalarını kullanmayı öğretmekten daha geniş bir anlam taşıyor.
Amaç; teknolojiyi anlayabilen, yapay zekânın ürettiği sonuçları sorgulayabilen, karar verebilen ve gelecekte yeni sistemler geliştirebilecek bir nesil oluşturmak.
Yapay Zekâ Devriminin Riskleri
Tokayev yapay zekâ dönüşümünü risksiz bir süreç olarak sunmadı.
Aksine, uluslararası toplumun zamanında yanıt vermesi gereken birçok konuya dikkat çekti:
siber güvenlik, veri koruma, bilgi bütünlüğü, algoritmik şeffaflık ve hesap verebilirlik.
“Yapay zekâ artık güçlü bir araç olarak kabul edildi.”
Cumhurbaşkanı sözlerini şöyle sürdürdü:
“Ancak nihayetinde her şey onu kullanan insana bağlıdır.”
Tokayev daha ileri giderek yapay zekâyı:
“çağımızın güçlü bir aracı ve hatta bir silahı”
olarak tanımladı.
Bu ifade, sorumluluğun nihai olarak insanlarda ve kurumlarda bulunduğuna yönelik güçlü bir vurgu taşıyordu.
“Küresel kalkınmaya fayda mı yoksa zarar mı getireceği, her şeyden önce insanlığın kendisine bağlı olacaktır.”
Yapay Zekâ Yeni Bir Küresel Bölünme Yaratmamalı
Tokayev ayrıca teknolojik gelişmenin ülkeler arasında yeni bölünmelere yol açabileceği konusunda uyarıda bulundu.
Buradaki mesele yalnızca bireysel yapay zekâ uygulamalarına erişim değil; aynı zamanda ülkeler arasındaki hesaplama kapasitesi, araştırma olanakları, sermaye ve yetenek farklılıklarının büyümesi.
“Yapay zekâ yeni bölünme çizgileri yaratmamalıdır.”
Tokayev’e göre teknolojik engeller ülkeler arasındaki mevcut farkları daha da büyütebilir ve küresel ilerlemeyi yavaşlatabilir.
Bu nedenle uluslararası iş birliği, Kazakistan’ın yapay zekâ stratejisinin temel sütunlarından biri olarak öne çıkıyor.
“Uluslararası bilgi alışverişine, ortak araştırmalara, yatırımlara, teknoloji iş birliğine ve yetenek geliştirmeye ihtiyacımız var.”
İşte Tokayev’in diplomatik geçmişi burada özellikle önem kazanıyor.
Tokayev’in yapay zekâ vizyonu izolasyona veya teknolojik açıdan kendi kendine yeterliliğe dayanmıyor.
Bunun yerine Kazakistan, kendi ulusal kapasitesini geliştirirken uluslararası araştırma kurumları, şirketler, yatırımcılar ve hükümetlerle bağlantılarını güçlendirmeyi hedefliyor.
Tokayev: Birleşmiş Milletler Geçmişinden Yapay Zekâ Diplomasisine
Kazakistan Cumhurbaşkanı’nın yapay zekâya yaklaşımı, uzun yıllara dayanan uluslararası diplomasi kariyeriyle de şekilleniyor.
Tokayev, Birleşmiş Milletler’de üst düzey görevlerde bulundu. BM Cenevre Ofisi Genel Direktörü ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreter Yardımcısı olarak görev yaptı.
Ayrıca BM Genel Sekreteri’nin Silahsızlanma Konferansı’ndaki Özel Temsilcisi olarak görev üstlendi.
Bu görevler, Tokayev’in uluslararası diplomasi, güvenlik, silahsızlanma ve çok taraflı müzakere alanlarındaki deneyimini güçlendirdi.
Bugün yapay zekâ konusunda yaptığı uluslararası iş birliği çağrıları da bu diplomatik geçmişin önemli bir yansıması olarak değerlendirilebilir.
Sonuç
AI & Digital Bridge 2026, teknoloji, yatırım ve uzay sektörlerinden çok sayıda önemli ismi bir araya getiriyor.
Katılımcılar arasında General Atlantic Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO’su William Ford, NVIDIA Başkan Yardımcısı Rev Lebaredian, Network School kurucusu Balaji Srinivasan ve OneWeb ile E-Space’in kurucusu Greg Wyler bulunuyor.
Bu isimlerin katılımı, forumun giderek genişleyen kapsamını ve Kazakistan’ın küresel teknoloji uzmanlığını ülkeye çekme çabasını gösteriyor.
Forum kapsamında Cumhurbaşkanı Tokayev ayrıca yapay zekâ, dijital teknolojiler ve robotik alanındaki projelerin sergilendiği bir fuarı ziyaret etti.
Cumhurbaşkanına Qazaq AI Research University’nin AI-Enabled University modeli, Trusted Kazakhstan ve ALFA projeleri ile ulusal Aitu mesajlaşma platformunun yeni işlevleri tanıtıldı.
Hükümet ise Astana Hub’ı teknoloji girişimciliğini ve startup gelişimini destekleyen uluslararası bir inovasyon merkezi olarak tanımlıyor.
Kazakistan yalnızca altyapıya değil, insanlara da yatırım yapıyor.
Forumun gelişimi de ülkenin teknoloji gündemindeki dönüşümü yansıtıyor.
Bir dönem ağırlıklı olarak Digital Bridge adıyla öne çıkan platform, bugün AI & Digital Bridge olarak genişleyerek küresel teknoloji ekonomisinin merkezindeki değişimi yansıtıyor.
Yapay zekâ artık dar anlamda bir teknoloji sektörü olarak ele alınmıyor. Eğitimden sağlığa, finanstan enerjiye, kamu yönetiminden üretime, iletişimden bilimsel araştırmaya kadar çok sayıda alanın içine giderek daha fazla yerleşiyor.
Kazakistan’ın hedefi yalnızca başka ülkelerde geliştirilen yapay zekâ teknolojilerini tüketmek değil; yetenek, araştırma, startup ve ticari olarak uygulanabilir çözümler üretebilen kapsamlı bir ekosistem oluşturmak.
Bu nedenle Kazakistan’ın Orta Asya’daki yapay zekâ konumlanması giderek daha dikkat çekici hale geliyor.
Özel bir yapay zekâ bakanlığından yeni bir araştırma üniversitesine, AI eğitimi ve hesaplama altyapısından uluslararası teknoloji forumlarına kadar uzanan bu yapı, Kazakistan’ın kendisini yalnızca Orta Asya’da değil, daha geniş Avrasya coğrafyasında yükselen bir yapay zekâ merkezi olarak konumlandırma hedefini ortaya koyuyor.
Kazakistan artık yalnızca yapay zekâ devrimine katılmak istemiyor.
Ülke, bu dönüşümün kurumlarını, insan kaynağını, araştırma kapasitesini ve uluslararası bağlantılarını kendi topraklarında inşa ederek Avrasya’nın gelişen yapay zekâ ekosisteminde daha merkezi bir rol üstlenmeyi hedefliyor.
Yazar:Derya Soysal
Yorum Yazın
Facebook Yorum